by Artistik buz pateni, atletizm ile sanatı buz üzerinde buluşturan dünyanın en eski ve en zarif olimpik sporlarından biri. Patenciler müzik eşliğinde atlayışlar, dönüşler, adım dizileri ve kaldırışlar sergileyerek hem teknik becerilerini hem de sanatsal ifadelerini ortaya koyar. Kış Olimpiyatları’nın en çok izlenen branşlarından biri olan artistik buz pateni, 1908’den bu yana olimpik programda yer alıyor.
Bu rehberde artistik buz pateni nedir tarihçesinden 6 atlayış türüne, ISU puanlama sisteminden Milano Cortina 2026 sonuçlarına, efsane patencilerden Türkiye’deki gelişimine kadar her şeyi bulacaksın.
Artistik Buz Pateni Nedir? 1742’den Milano 2026’ya
Buz pateni insanlık tarihinin en eski aktivitelerinden biri. Arkeolojik kazılarda bulunan hayvan kemiklerinden yapılmış ilkel patenler, insanların binlerce yıl önce buzda kaydığını gösteriyor. Ancak sporun organize bir şekilde yapılmaya başlaması 18. yüzyıla dayanıyor.
Sporun Doğuşu ve İlk Adımlar
1742 yılında İskoçya’nın Edinburgh şehrinde dünyanın ilk buz pateni kulübü kuruldu. 1772’de ise sporun kurallarını belirleyen ilk kılavuz yayımlandı. Bu dönemde paten daha çok teknik figürlere dayalı bir aktiviteydi ve sanatsal yönü henüz gelişmemişti.
19. yüzyılda Amerikalı balet dansçısı Jackson Haines, buz pateni tarihini kökünden değiştirdi. Haines, klasik figürlerin yanına müzik eşliğinde dans hareketleri ekledi ve “serbest kayma” kavramının temellerini attı. Bu yaklaşım özellikle Avrupa’da büyük ilgi gördü ve “Uluslararası Stil” olarak adlandırıldı.
Uluslararası Örgütlenme ve Olimpik Yolculuk
1892’de Hollanda’da kurulan Uluslararası Paten Birliği (ISU), artistik buz pateninin yönetim organı oldu. ISU bugün hala Avrupa Şampiyonası, Dünya Şampiyonası, Dört Kıta Şampiyonası ve Grand Prix serisi gibi büyük organizasyonları düzenliyor.
Artistik buz pateni, 1908 Londra Yaz Olimpiyatları’nda olimpik programa alındı. Evet, doğru okudun: buz pateni ilk kez bir yaz olimpiyatında yarışıldı. 1920 Antwerp Olimpiyatları’nda da yine yaz oyunlarında yer aldı. 1924 Chamonix Kış Olimpiyatları ile birlikte Kış Oyunları’nın kalıcı bir parçası haline geldi ve o günden bu yana her Kış Olimpiyatı’nda sahne aldı.
Sporun Dönüm Noktaları
Artistik buz pateni tarihinde bazı anlar sporun gidişatını tamamen değiştirdi:
1901’de İsveçli Ulrich Salchow, kendi adıyla anılan atlayışı icat etti. Salchow 10 kez dünya şampiyonu olarak tarihin en başarılı erkek patencilerinden biri oldu.
1906’da Dünya Şampiyonası’nda ilk kez kadınlar kategorisi açıldı. Bu, kadın patencilerin uluslararası arenaya çıkışının başlangıcı oldu.
1976’da Amerikalı Terry Kubicka, Innsbruck Olimpiyatları’nda yarışma tarihinde ilk backflipi gerçekleştirdi. ISU ertesi yıl hareketi güvenlik gerekçesiyle yasakladı.
2002 Salt Lake City Olimpiyatları’ndaki çiftler skandalı, puanlama sisteminde devrime yol açtı. Hakem manipülasyonu iddiaları sonucunda iki çift birden altın madalya aldı ve ISU, 6.0 üzerinden verilen eski sistemi tamamen değiştirerek bugün kullanılan Uluslararası Hakem Sistemi’ni (IJS) hayata geçirdi.
2024’te ISU, 47 yıllık backflip yasağını kaldırdı. “Takla tipi atlayışlar çok spektaküler ve artık bunları yasak hareketler listesinde tutmak mantıklı değil” açıklamasıyla bu tarihsel karar alındı.
4 Olimpik Disiplin: Tekler, Çiftler, Buz Dansı ve Takım Etkinliği
Artistik buz pateni, Milano Cortina 2026’da beş farklı etkinlikle yarışılıyor: erkek tekler, kadın tekler, çiftler, buz dansı ve takım etkinliği.
Erkek ve Kadın Tekler
Tekler disiplininde patenciler bireysel olarak yarışır. Her patenci kısa program ve serbest kayma olmak üzere iki program sunar. Tekler yarışmalarında atlayışlar, dönüşler (spinler), adım dizileri ve spiral hareketler sergilenir.
Tekler kategorisi artistik buz pateninin en eski disiplinidir ve Kış Olimpiyatları’nın 1924’ten bu yana ayrılmaz bir parçası.
Çiftler (Pair Skating)
Çiftler disiplininde bir erkek ve bir kadın patenci birlikte performans sergiler. Tekler yarışmasındaki tüm elementlerin yanı sıra çiftlere özgü hareketler de eklenir: yan yana atlayışlar, fırlatma atlayışları (throw jumps), kaldırışlar (lifts), ölüm spirali (death spiral) ve eşzamanlı dönüşler.
Çiftler yarışmasında patencilerin senkronize olması kritik önem taşır. Yan yana yapılan atlayışlarda hem zamanlama hem de yükseklik uyumu puan getirir. Kaldırışlarda erkek patenci, kadın patenciyi baş hizasının üzerine kaldırabilir.
Buz Dansı (Ice Dance)
Buz dansı, artistik buz pateninin en zarif disiplini olarak kabul edilir. Dış görünüşte çiftler yarışmasına benzese de temel farklar vardır:
Buz dansında atlayışlara izin verilmez. Kaldırışlarda kadın patenci, erkek patencinin omuz hizasını geçemez. Sporun odağında ayak işleri, dans tutuşları, ritim ve müzikle uyum yer alır.
Buz dansçıları kısa program yerine “ritim dansı” (rhythm dance) sunar. Ritim dansında ISU’nun her sezon belirlediği belirli bir müzik türüne uygun koreografi yapılır. İkinci program ise serbest dans (free dance) olarak adlandırılır.
1976’dan bu yana olimpik programda yer alan buz dansı, Kış Olimpiyatları’nın en çok izlenen etkinliklerinden biri.
Takım Etkinliği (Team Event)
2014 Soçi Olimpiyatları’nda eklenen en yeni disiplin olan takım etkinliğinde ülkeler, dört disiplinden (erkek tekler, kadın tekler, çiftler, buz dansı) birer sporcu veya çiftle ekip oluşturur.
Yarışma iki turda gerçekleşir. İlk turda 10 ülke kısa programlarını ve ritim dansını sunar. Her disiplinde en yüksek puanı alan takım 10 puan, ikinci olan 9 puan alır ve sıralama bu şekilde devam eder. İlk turun sonunda en yüksek toplam puana sahip 5 ülke finale kalır. Final turunda serbest programlar ve serbest dans sergilenir, aynı puanlama mantığıyla toplam puan belirlenir.
Senkronize Buz Pateni
Henüz olimpik programa dahil olmayan senkronize buz pateni, 12 ila 20 patencinin bir ekip halinde buz üzerinde eşzamanlı hareketler sergilediği bir disiplin. ISU Dünya Şampiyonası düzeyinde yarışılıyor ve olimpik statü kazanması bekleniyor.
6 Atlayış Türü: Axel, Salchow, Toe Loop, Loop, Flip, Lutz
Atlayışlar artistik buz pateninin en heyecan verici ve en yüksek puan getiren elementleri. Altı temel atlayış türü vardır ve bunlar iki gruba ayrılır: kenar atlayışları (edge jumps) ve parmak ucu atlayışları (toe jumps).
Kenar Atlayışları (Edge Jumps)
Kenar atlayışlarında patenci, patenin bıçağının iç veya dış kenarından güç alarak havalanır. Parmak ucu dişini buza vurmaz.
Axel: Artistik buz pateninin en zor ve en prestijli atlayışı. Diğer tüm atlayışlardan farklı olarak ileri yönde kalkış yapılan tek atlayış. Bu nedenle her Axel, aslında yarım tur fazla dönüş içerir: tek Axel 1,5 tur, çift Axel 2,5 tur, üçlü Axel 3,5 tur, dörtlü (quad) Axel ise 4,5 tur dönüş demek. Atlayış adını, 1882’de hareketi ilk kez gerçekleştiren Norveçli patenci Axel Paulsen’den alır. Dörtlü Axel, buz pateni tarihinin en zor atlayışı olarak kabul edilir ve şu ana kadar yarışmada yalnızca Ilia Malinin tarafından başarılmıştır.
Salchow: Patenci geriye doğru kayarken iç kenardan kalkış yapar. Serbest bacak öne doğru sallanarak dönüş momentumu sağlar. Adını 1901’de hareketi icat eden İsveçli 10 kez dünya şampiyonu Ulrich Salchow’dan alır.
Loop (Rittberger): Patenci geriye doğru kayarken dış kenardan kalkış yapar. Kollar ve serbest bacak kalkış anında vücuda yakın tutularak dönüş hızı elde edilir. 1910’da Alman patenci Werner Rittberger tarafından geliştirildi.
Parmak Ucu Atlayışları (Toe Jumps)
Parmak ucu atlayışlarında patenci, serbest ayağının parmak ucu dişini buza vurarak ek güç ve yükseklik kazanır.
Toe Loop: En kolay parmak ucu atlayışı olarak kabul edilir. Patenci geriye doğru kayarken dış kenardan kayar ve serbest ayağın parmak ucu dişini buza vurarak havalanır. Kombine atlayışların ikinci atlayışı olarak sıklıkla kullanılır.
Flip: Patenci geriye doğru kayarken iç kenardan kayar ve serbest ayağın parmak ucu dişini buza vurarak havalanır. Lutz ile benzer görünse de kalkış kenarı farklıdır: Flip iç kenardan, Lutz dış kenardan yapılır.
Lutz: Altı temel atlayışın en zor ikincisi (Axel’den sonra). Patenci geriye doğru uzun bir eğri çizerek kayar ve dış kenardan kalkış yapar, serbest ayağın parmak ucu dişini buza vurur. 1913’te Avusturyalı Alois Lutz tarafından geliştirildi.
Atlayış Seviyeleri ve Kombinasyonlar
Her atlayış tek (single, 1 tur), çift (double, 2 tur), üçlü (triple, 3 tur) veya dörtlü (quadruple/quad, 4 tur) olarak gerçekleştirilebilir. Tur sayısı arttıkça hem zorluk hem de puan değeri artar.
Patenciler ayrıca arka arkaya atlayış kombinasyonları (combinations) yapabilir. Örneğin “quad toe-triple toe” kombinasyonu, patencinin önce dörtlü Toe Loop, ardından hemen üçlü Toe Loop yapması anlamına gelir. Kombinasyon atlayışları tek atlayışlara göre çok daha fazla puan getirir.
Spinler ve Diğer Elementler
Spinler (Dönüşler)
Spinler, patencinin buzda sabit bir noktada kendi ekseni etrafında hızla döndüğü elementler. Üç temel spin pozisyonu vardır:
Upright spin (dik dönüş): Patenci dik durarak döner. Dönüş sırasında kollar ve bacaklar farklı pozisyonlara getirilerek zorluk artırılır.
Sit spin (oturma dönüşü): Patenci oturur pozisyonda, bir bacağı bükülü diğeri uzatılmış halde döner.
Camel spin (deve dönüşü): Patenci bir ayağı üzerinde dönerken serbest bacak kalça hizasında veya üzerinde arkaya doğru uzatılır.
Bu temel pozisyonlar birleştirilerek “kombinasyon spin” oluşturulur. Örneğin bir patenci deve dönüşünden oturma dönüşüne, oradan dik dönüşe geçiş yapabilir.
Biellmann spin: En ikonik spin pozisyonlarından biri. Patenci dik dönüş yaparken serbest bacağını arkadan başının üzerine doğru çeker ve patenini elleriyle tutar. Adını 1980’de bu hareketi popülerleştiren İsviçreli Denise Biellmann’dan alır.
Adım Dizileri (Step Sequences)
Adım dizileri, patencinin buzda çeşitli dönüşler, geçişler ve ayak işleri sergilediği elementler. Pist boyunca düz bir çizgi, daire veya yılan şeklinde gerçekleştirilebilir. Adım dizileri hem teknik beceriyi hem de müzikal yorumu ölçer.
Spiral ve Koreografik Diziler
Spiraller, patencinin bir ayak üzerinde kayarken serbest bacağını kalça hizasının üzerine kaldırdığı zarif hareketler. Koreografik diziler ise patencinin sanatsal ifadesini öne çıkardığı, daha esnek kurallara sahip bölümler.
Kaldırışlar (Lifts)
Çiftler ve buz dansı disiplinlerinde kullanılan kaldırışlar, erkek patencinin kadın patenciyi havaya kaldırdığı elementler. Çiftler yarışmasında kaldırışlar baş üzeri seviyesine çıkabilirken, buz dansında kadın patenci erkek patencinin omuz hizasını geçemez. ISU kuralları, çiftler için 5, buz dansı için 7 farklı kaldırış türü tanımlar.
Ölüm Spirali (Death Spiral)
Çiftlere özgü en dramatik elementlerden biri. Erkek patenci sabit bir noktada kendi etrafında dönerken, kadın patenciyi bir eliyle tutar. Kadın patenci geriye doğru eğilerek başı buza neredeyse değecek kadar alçalır ve erkek patencinin etrafında geniş bir yay çizer.
Puanlama Sistemi: TES, PCS, GOE ve Düşüşler
2004 yılından itibaren uygulanan Uluslararası Hakem Sistemi (IJS), eski 6.0 sisteminin yerini aldı. Bu sistem çok daha detaylı ve şeffaf bir puanlama sağlıyor.
Teknik Element Puanı (TES – Technical Element Score)
Her elementin (atlayış, spin, adım dizisi vb.) bir temel değeri (Base Value) vardır. Bu değer elementin türüne ve zorluğuna göre ISU tarafından belirlenir. Örneğin dörtlü Lutz’un temel değeri, çift Lutz’un temel değerinden çok daha yüksek.
Her element ayrıca Gerçekleştirme Derecesi (GOE – Grade of Execution) ile değerlendirilir. GOE, -5 ile +5 arasında bir skalada verilir. Mükemmel bir gerçekleştirme +5 GOE alırken, düşme veya büyük hata -5 GOE’ye kadar düşebilir. GOE, elementin temel değerine eklenir veya çıkarılır.
Spinler ve adım dizileri ayrıca seviye (Level 1’den Level 4’e) ile değerlendirilir. Level 4, en yüksek zorluk seviyesini temsil eder.
Program Bileşenleri Puanı (PCS – Program Component Score)
PCS, performansın sanatsal yönünü değerlendirir. Beş alt kategoriden oluşur:
Kayma becerileri (Skating Skills): Buz kullanımı, hız, güç, kenar kalitesi
Geçişler (Transitions): Elementler arasındaki bağlantı hareketlerinin kalitesi
Performans (Performance): Fiziksel, duygusal ve entelektüel ifade
Kompozisyon (Composition): Programın yapısı, buz alanının kullanımı, hareket çeşitliliği
Müzik yorumu (Interpretation of Music): Müzikle uyum, ritim ve dinamik kullanımı
Her kategori 0.25 ile 10.00 arasında puanlanır. 10.00 olağanüstü performansı temsil eder.
Düşüşler (Deductions)
Belirli hatalar otomatik puan düşüşlerine neden olur. Buz üzerine düşme 1 puan, zaman aşımı, kostüm parçası düşmesi veya yasaklı element kullanımı gibi ihlaller de ek düşüşler getirir.
Toplam Puan Hesabı
Bir patencinin toplam puanı şu formülle hesaplanır:
Toplam Puan = TES + PCS – Düşüşler
Kısa program ve serbest kayma puanları toplanarak patencinin genel sıralaması belirlenir.
Kısa Program ve Serbest Kayma: Farklar Nelerdir?
Artistik buz pateninde her disiplinde iki ayrı program yarışılır. Bu iki program farklı kurallara ve gereksinimlere sahip.
Kısa Program (Short Program)
Kısa program, tekler ve çiftler disiplinlerinde uygulanan ilk yarışma bölümü. Süresi erkeklerde ve kadınlarda 2 dakika 40 saniye, çiftlerde 2 dakika 40 saniye.
Kısa programda zorunlu elementler bellidir ve sınırlı sayıda element sergilenir:
Erkek tekler kısa programında 7 zorunlu element yer alır: en fazla 2 atlayış elementi (biri kombine atlayış, biri tek atlayış), 3 spin ve 1 adım dizisi. Patencinin bu elementleri ISU’nun o sezon belirlediği kurallara uygun olarak sergilemesi gerekir.
Kısa programda element sayısı sınırlı olduğundan her hareketin kusursuz yapılması kritik. Tek bir hata sıralamayı tamamen değiştirebilir.
Serbest Kayma (Free Skating/Free Program)
Serbest kayma, patencinin daha fazla özgürlüğe sahip olduğu ikinci ve belirleyici yarışma bölümü. Süresi erkeklerde 4 dakika, kadınlarda 3 dakika 30 saniye, çiftlerde 4 dakika.
Serbest kaymada daha fazla element sergilenebilir. Erkek tekler serbest kaymasında en fazla 7 atlayış elementi (bunların en fazla 3’ü kombine), 3 spin ve 1 adım dizisi yer alır. Bu, patencilere daha karmaşık koreografiler ve daha zorlu element kombinasyonları oluşturma imkanı verir.
Serbest kayma puanı kısa programa göre daha ağırlıklı olduğundan, buradaki performans madalya sıralamasını büyük ölçüde belirler.
Buz Dansında Ritim Dansı ve Serbest Dans
Buz dansında kısa program yerine “ritim dansı” yapılır. Ritim dansında ISU’nun her sezon belirlediği belirli bir dans türüne uygun koreografi sunulur. Serbest dans ise dansçıların kendi seçtikleri müzikle özgürce performans sergiledikleri bölüm.
Backflip: Yasağın Kaldırılması ve Milano 2026’da Tarihi Anlar
Artistik buz pateninin en tartışmalı ve en heyecan verici hareketi olan backflip (geri takla), sporun son iki yılına damgasını vurdu.
47 Yıllık Yasak
1976 Innsbruck Olimpiyatları’nda Amerikalı Terry Kubicka, yarışma tarihinde ilk backflipi gerçekleştirdi. ISU, ertesi yıl hareketi yasakladı: hem güvenlik riski hem de “tek ayak üzerinde iniş” prensibine aykırılık gerekçe gösterildi.
Yasağa rağmen bazı patenciler bu hareketi gösteri programlarında yapmaya devam etti. Fransız patenci Surya Bonaly, 1998 Nagano Olimpiyatları’nda yasak olmasına rağmen serbest programında tek ayak üzerinde backflip yaparak büyük tartışma yarattı. Bu an, buz pateni tarihinin en ikonik protestolarından biri olarak kayıtlara geçti.
2024: Yasak Kalkıyor
ISU, Haziran 2024’te Las Vegas’taki kongresinde backflip yasağını kaldırdı. “Takla tipi atlayışlar çok spektaküler ve artık bunları yasak hareketler listesinde tutmak mantıklı değil” açıklaması yapıldı.
Önemli bir detay: Backflip serbest bırakıldı ama puan değeri atanmadı. Yani backflip yapmak ceza almana neden olmaz ama teknik puan da kazandırmaz. Ancak koreografik dizi içinde yapılabilir ve artistik puanları olumlu etkileyebilir. Bu, hareketi yüksek risk, düşük ödül bir hamle yapıyor, ama seyirci üzerindeki etkisi tartışılmaz.
Milano 2026’da Tarihi An
Ilia Malinin, Şubat 2026’da Milano Cortina Olimpiyatları’nda takım etkinliğinin kısa programında backflip yaparak 48 yıl sonra olimpik buzda ilk legal backflipi gerçekleştirdi. Ertesi gün serbest programda tek bıçak üzerinde iniş yaparak hareketi tekrarladı. Milano Buz Pateni Arena’sı çığlıklar içinde kaldı; seyirciler arasındaki tenis efsanesi Novak Djokovic, şaşkınlıktan ellerini başına koydu.
Kanadalı çiftler patencisi Deanna Stellato-Dudek ve Maxime Deschamps ise bir çiftler takımı olarak ISU yarışmalarında yardımlı backflip yapan ilk sporcu çifti oldu. 42 yaşındaki Stellato-Dudek, partnerinin göğsünden atlayarak backflip gerçekleştirdi.
Milano Cortina 2026 Artistik Buz Pateni Sonuçları
Milano Cortina 2026 Kış Olimpiyatları’nın artistik buz pateni etkinlikleri 6-19 Şubat tarihleri arasında Milano Buz Pateni Arena’sında (Forum di Milano) düzenleniyor. İşte 15 Şubat 2026 itibariyle güncel sonuçlar:
Takım Etkinliği (6-8 Şubat) – Tamamlandı
ABD, dört disiplinde toplam puanla birinci sırayı alarak takım altın madalyasını kazandı. Japonya gümüş, ev sahibi İtalya bronz madalyanın sahibi oldu. ABD takımında yer alan Ilia Malinin, serbest kaymayı kazanarak altın madalyayı garantiledi. Malinin bu etkinlikte gerçekleştirdiği backflip, olimpiyatların en çok konuşulan anlarından biri oldu.
Buz Dansı (9-11 Şubat) – Tamamlandı
Fransa’dan Laurence Fournier Beaudry ve Guillaume Cizeron, toplam 225.82 puanla altın madalyayı kazandı. Cizeron, 2022 Pekin Olimpiyatları’nda farklı bir partnerle (Gabriella Papadakis) altın kazanmıştı; böylece iki farklı partnerle art arda olimpiyat şampiyonu olan ilk buz dansçısı oldu. Fournier Beaudry ise daha önce Kanada adına yarışıyordu ve partnerliğin Mart 2025’te açıklandığı düşünülürse bu başarı oldukça dikkat çekici.
ABD’den Madison Chock ve Evan Bates 224.39 puanla gümüş, Kanada’dan Piper Gilles ve Paul Poirier 217.74 puanla bronz madalya aldı.
Bu yarışma hakem tartışmasıyla da gündeme geldi. Fransız hakem Jezabel Dabouis’nin puanlaması büyük eleştiri aldı: Dabouis, serbest dansta Amerikalı çifti paneldeki 9 hakemin en düşüğü olan 129.74 puanla değerlendirirken Fransız çifte 137.45 puan verdi. Aradaki yaklaşık 8 puanlık fark, diğer hakemlerin ortalamasıyla karşılaştırıldığında belirgin biçimde yüksekti. Dabouis’nin puanı hesaplamadan çıkarılsaydı Chock ve Bates altın madalyayı kazanacaktı. ISU, puanlamanın arkasında durduğunu açıklasa da tartışma devam ediyor.
Erkek Tekler (10-13 Şubat) – Tamamlandı
Milano 2026’nın en büyük sürprizi erkek tekler finalinde yaşandı. Kısa programda 108.16 puanla zirvede olan ve altın madalyanın en güçlü favorisi kabul edilen “Quad God” Ilia Malinin (ABD), 13 Şubat’taki serbest kaymada iki kez düştü ve birçok elementi tamamlayamadı. Serbest kaymada yalnızca 156.33 puan alan Malinin, 264.49 toplam puanla 8. sıraya geriledi.
Kazakistanlı Mikhail Shaidorov, kariyerinin performansını sergileyerek olimpiyat tarihine adını yazdırdı. Kısa programda 92.94 puanla 5. sırada olan 21 yaşındaki Shaidorov, serbest kaymada Kazak sanatçı Dimash Kudaibergen’in “The Diva Dance” eserini kullanarak 5 dörtlü atlayışı kusursuz iniş yaptı. Kariyerinin en yüksek serbest kayma puanı olan 198.64’ü alan Shaidorov, toplam 291.58 puanla altın madalyayı kazandı. Bu, Kazakistan’ın artistik buz pateni tarihindeki ilk olimpiyat altını ve ülkenin 1994’ten bu yana Kış Olimpiyatları’ndaki ilk altın madalyası oldu.
Shaidorov’un zaferi özel bir anlam da taşıyor. 2014 Soçi Olimpiyatları’nda Kazakistan’a bronz madalya kazandıran Denis Ten, 2018’de bir gasp sırasında hayatını kaybetmişti. Shaidorov, Ten ile aynı buz pistinde (Almatı’da bir alışveriş merkezinin içindeki pist) patene başlamış ve onun mirasını sürdürme hayaliyle büyümüştü. “Bu madalya Denis için de çok şey ifade ederdi. O, bizim yolumuzu açtı” diyen Shaidorov, 1994 olimpiyat şampiyonu Rus Aleksei Urmanov’un öğrencisi.
Japonya’dan Kagiyama Yuma, serbest kaymada dörtlü Flip’te düşmesine rağmen toplam 280.06 puanla gümüş madalya kazandı. Kagiyama, 2022 Pekin’deki gümüş madalyasını koruyarak art arda iki olimpiyatta podyuma çıkan Japon geleneğini sürdürdü. Takım arkadaşı Sato Shun ise serbest kaymada 186.20 puanla muazzam bir performans sergileyerek kısa programdaki 9. sırasından 3. sıraya yükselerek 274.90 toplam puanla bronz madalya aldı.
Çiftler (15-16 Şubat) – Devam Ediyor
Kısa program 15 Şubat’ta (bugün) yapılıyor, serbest kayma 16 Şubat’ta gerçekleşecek. Japonya’dan Miura Riku ve Kihara Ryuichi dünya ve Grand Prix Final şampiyonu olarak en güçlü favoriler. Ev sahibi İtalya’dan Sara Conti ve Niccolo Macii (dünya bronz madalyalısı), Gürcistan’dan Anastasiia Metelkina ve Luka Berulava (2026 Avrupa şampiyonu) ve Pekin 2022 altın madalyalısı olup emekliliğinden dönen Çinli çift Sui Wenjing ve Han Cong da madalya adayları arasında yer alıyor.
Kadın Tekler (17-19 Şubat) – Henüz Başlamadı
Kısa program 17 Şubat, serbest kayma 19 Şubat’ta yapılacak.
Ekipman: Paten Anatomisi ve Kostüm Kuralları
Artistik Buz Pateni Pateni
Artistik buz pateni pateni, buz hokeyi pateninden belirgin şekilde farklı. İşte temel bileşenler:
Bot (Boot): Ayak bileğini destekleyen sert yapılı, genellikle deri veya sentetik malzemeden üretilen kısım. Topuk desteği yüksek, ayak bileği hareketi kısıtlıdır. Bu sertlik, atlayış inişlerinde ayağı korur. Kadın patenciler genellikle beyaz, erkekler siyah bot tercih eder; ancak bu zorunlu bir kural değil.
Bıçak (Blade): Paslanmaz çelikten üretilen bıçak, botu alttan destekleyen plakaya monte edilir. Bıçağın alt kısmında “hollow” adı verilen hafif bir içbükey kanal bulunur; bu, buzda kenar tutuşunu sağlar. Bıçağın ön kısmındaki “parmak ucu dişi” (toe pick), atlayışlarda kalkış ve iniş için kullanılır.
Bıçak Kenarları: Bıçağın iki kenarı vardır: iç kenar (inside edge) ve dış kenar (outside edge). Kenar kontrolü, tüm atlayışların, dönüşlerin ve adım dizilerinin temelini oluşturur.
Kostüm Kuralları
ISU’nun kostüm kuralları hem estetik hem de güvenlik amaçlı. Temel kurallar şöyle:
Kostümler yarışma temasına uygun olmalı. Aşırı açık veya teatral kostümler puan düşüşüne neden olabilir. Aksesuarlar düşme riski taşımamalı; düşen kostüm parçası otomatik puan düşüşü getirir. Erkek patenciler uzun pantolon giymek zorundadır. Kostümlerde tüy, boncuk ve taş gibi dekoratif elementler sıklıkla kullanılır; birçok patenci kostümlerini özel olarak tasarlatır.
Buz Pisti Özellikleri
Artistik buz pateni, olimpik ölçü olarak kabul edilen 60 x 30 metre boyutlarındaki buz pistinde yapılır. Buzun sıcaklığı -5,5°C civarında tutulur. Bu, buz hokeyi pistinden yaklaşık 3,5 derece daha sıcak. Daha sıcak buz, daha yumuşak iniş ve daha iyi kayma hızı sağlarken, buz hokeyi için gereken sert ve hızlı yüzeyden farklı bir doku oluşturur.
Efsane Patenciler: Sporun Yıldızları
Yuzuru Hanyu (Japonya)
Buz pateni tarihinin en karizmatik ve en başarılı patencilerinden biri. 2014 Soçi ve 2018 PyeongChang olmak üzere art arda iki olimpiyat altın madalyası kazandı. 2022 Pekin’de dörtlü Axel denemesiyle dikkat çekti ancak madalya kazanamadı. 2022’de profesyonel kariyerine geçiş yaptı. Hanyu’nun buz pateni üzerindeki etkisi özellikle Japonya’da muazzam; her yarışmasında binlerce hayranı tribünlere akıyordu.
Kim Yuna (Güney Kore)
“Buz Kraliçesi” lakaplı Kim Yuna, 2010 Vancouver Olimpiyatları’nda kadın tekler altın madalyasını kazandı. 2014 Soçi’de gümüş madalya aldı. Kusursuz tekniği ve olağanüstü sanatsal ifadesiyle buz pateninin popülerliğini Güney Kore’de ve tüm Asya’da zirveye taşıdı.
Ilia Malinin (ABD)
21 yaşındaki Amerikalı patenci, “Quad God” (Dörtlü Tanrısı) lakabıyla anılıyor. Yarışma tarihinde dörtlü Axel’i başarılı bir şekilde gerçekleştiren ilk ve şu ana kadar tek patenci. İki kez art arda dünya şampiyonu (2024, 2025). Milano Cortina 2026’da takım etkinliğinde altın madalya kazandı ve olimpik buzda ilk legal backflipi gerçekleştirerek tarihe geçti. Ancak bireysel yarışmada kısa programda 108.16 puanla lider olmasına rağmen serbest kaymada iki kez düştü ve 8. sıraya geriledi. Malinin yarış sonrası “Olimpiyat baskısı inanılmaz. Her şeyin güzel gideceğinden fazla emindim” diyerek mental zorlukların altını çizdi. Kasım 2023’ten bu yana ilk yenilgisini yaşayan Malinin’in bir serbest programda 7 dörtlü atlayış sergileyerek kırdığı tarihi rekor hala geçerli.
Mikhail Shaidorov (Kazakistan)
Milano Cortina 2026’nın yıldızı. 21 yaşındaki Kazak patenci, olimpiyat tarihinin en büyük sürprizlerinden birini gerçekleştirerek erkek tekler altın madalyasını kazandı. Serbest kaymada kariyerinde ilk kez 5 dörtlü atlayışı kusursuz iniş yapan Shaidorov, 291.58 toplam puanla Kazakistan’ın buz pateni tarihindeki ilk olimpiyat altınını ülkesine getirdi. 2018’de hayatını kaybeden merhum Denis Ten’in mirasını sürdüren Shaidorov, Ten ile aynı buz pistinde yetişti. 1994 olimpiyat şampiyonu Aleksei Urmanov’un öğrencisi olan Shaidorov’un bu zaferi, Kazakistan’ın kış sporlarındaki geleceği için büyük bir ilham kaynağı.
Surya Bonaly (Fransa)
Fransız patenci, atletik tarzı ve cesareti ile buz pateni tarihine damga vurdu. 1998 Nagano Olimpiyatları’nda yasak olmasına rağmen tek ayak üzerinde backflip yapması, sporun en ikonik anlarından biri. Beş kez Avrupa şampiyonu oldu.
Evgenia Medvedeva (Rusya)
2017 ve 2018’de art arda iki dünya şampiyonluğu kazandı. 2018 PyeongChang Olimpiyatları’nda gümüş madalya aldı. Duygusal performansları ve kusursuz tekniği ile kadın tekler kategorisinde çığır açtı.
Türkiye’de Artistik Buz Pateni
Başlangıç ve Gelişim
Buz pateninin Türkiye’deki tarihi 1940’lı yıllara kadar uzanır. Erzurum ve Kars’ta donmuş su yüzeylerinde ulaşım aracı olarak kullanılan paten, aynı dönemde Ankara’da Gençlik Parkı’ndaki donmuş havuzda da yapılmaya başladı. Fehmi Tekellioğlu ve arkadaşları, Türkiye’deki buz pateninin öncü isimleri olarak tarihe geçti.
1987’de Ankara’da Türkiye’nin ilk olimpik buz pisti olan Bel-Pa (Büyükşehir Belediyesi Buz Pateni Sarayı) açıldı. 1999’da İzmit’te ikinci olimpik buz pisti hizmete girdi.
Federasyon ve Örgütlenme
1991’de Türkiye Buz Sporları Federasyonu kuruldu ve artistik buz pateni ilk kez bağımsız bir federasyon çatısı altında örgütlendi. 2006’da Türkiye Buz Pateni Federasyonu (TBPF) kurularak federasyon yapısı güncellendi. TBPF, artistik buz pateni, buz dansı, senkronize buz pateni ve kısa kulvar sürat pateninden sorumlu ana yönetim organı olarak çalışmalarını sürdürüyor.
Türk Patenciler ve Uluslararası Başarılar
Tuğba Karademir: Türkiye’nin artistik buz pateni tarihindeki en önemli isim. 1985 Ankara doğumlu Karademir, 5 yaşında patene başladı. Türkiye’deki eğitim imkanlarının yetersizliği nedeniyle 1996’da ailesiyle birlikte Kanada’ya taşındı. 1995’te Balkan Şampiyonası’nda altın madalya kazanarak Türkiye’ye bu dalda ilk uluslararası başarıyı getirdi. 2004’te Avrupa Şampiyonası’nda serbest programda yarışan ilk Türk patenci oldu.
2006 Torino Olimpiyatları’nda Türkiye’yi artistik buz pateninde temsil eden ilk sporcu olarak tarihe geçti. Açılış töreninde Türk bayrağını da taşıyan Karademir, kısa programda 24 sporcu arasına girerek serbest programa kalma başarısı gösterdi ve genel sıralamada 21. oldu. 2010 Vancouver Olimpiyatları’nda da Türkiye’yi temsil etti. Karademir, 7 Avrupa Şampiyonası ve 2 Dünya Şampiyonası’nda ülkemizi temsil etti.
Alisa Agafonova ve Alper Uçar: Türkiye’nin buz dansındaki ilk olimpik çifti. Ukraynalı Agafonova ve Ankaralı Uçar, 2013’te partnerlikleri duyurduktan sadece bir yıl sonra 2014 Soçi Olimpiyatları’na katılma hakkı kazandı. Avrupa Şampiyonası’nda 13., Dünya Şampiyonası’nda 28. sıra gibi dereceler elde ettiler. Antrenmanlarını Rusya’da, Rusya Buz Dansı Milli Takımı Başantrenörü Alexander Zhulin’in nezaretinde sürdürdüler.
Burak Demirboğa: Türkiye’yi uluslararası arenada buz pateni branşında temsil etmiş ve ardından antrenörlük yaparak genç sporcuların yetişmesine katkı sağlamıştır.
Milano Cortina 2026’da Türkiye
Milano Cortina 2026’ya Türkiye 8 sporcuyla katılıyor. Ancak artistik buz pateni branşında bu olimpiyatlarda Türk sporcu yer almıyor. Türkiye’nin katıldığı branşlar arasında alp disiplini, kayakla atlama, kayaklı koşu ve kısa kulvar sürat pateni bulunuyor. Furkan Akar, Pekin 2022’de kısa kulvar sürat pateninde 1000 metrede 6. olarak Türkiye’nin Kış Olimpiyatları tarihindeki en iyi derecesini elde etmişti.
Günümüz ve Gelecek
Türkiye Buz Pateni Federasyonu, 2025-2026 sezonunda Bursa, İstanbul, Kocaeli gibi şehirlerde bölge yarışmaları, test yarışmaları ve Atatürk Kupası gibi organizasyonlar düzenliyor. Artistik buz pateni antrenörlük kursları, milli takım kampları ve yurt dışı turnuvalara katılım programları ile altyapı çalışmaları devam ediyor.
İstanbul, Ankara, İzmit, İzmir ve Erzurum’da buz pateni eğitimi verilen tesisler bulunuyor. Tesis sayısının artması ve genç sporculara yapılan yatırımlar, Türkiye’nin buz pateni alanında ilerlemesine katkı sağlıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Artistik buz pateni ile figür pateni aynı şey mi? Evet. “Figür pateni” ve “artistik buz pateni” terimleri aynı sporu ifade eder. İngilizce “figure skating” teriminin Türkçe karşılığı olarak her iki ifade de kullanılır.
Buz dansı ile çiftler arasındaki fark nedir? En temel fark: buz dansında atlayışlara izin verilmez ve kaldırışlarda kadın patenci erkek patencinin omuz hizasını geçemez. Çiftlerde ise atlayışlar, fırlatma atlayışları ve baş üstü kaldırışlar yapılır. Buz dansı dans ve müzikal ifadeye, çiftler ise atletik ve akrobatik elementlere daha çok odaklanır.
Dörtlü Axel neden bu kadar zor? Axel, ileri yönde kalkış yapılan tek atlayış olduğundan her Axel yarım tur fazla dönüş içerir. Dörtlü Axel demek havada 4,5 tur dönmek demek. Patencinin yaklaşık 0,7 saniye havada kalarak bu dönüşleri tamamlaması gerekiyor. Şu ana kadar yalnızca Ilia Malinin bunu yarışmada başardı.
Backflip puan kazandırır mı? Hayır. 2024’te yasak kaldırıldı ama backflipe teknik puan değeri atanmadı. Koreografik dizi içinde yapılabilir ve artistik puanları olumlu etkileyebilir, ancak teknik element puanına katkısı yoktur.
Milano Cortina 2026 erkek tekler şampiyonu kim? Kazakistanlı Mikhail Shaidorov, 291.58 puanla altın madalya kazandı. Büyük favori Ilia Malinin ise serbest kaymada iki kez düşerek 8. oldu. Bu sonuç, olimpiyat tarihinin en büyük sürprizlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Sonuç
Artistik buz pateni, sporun atletizmini sanatın estetiğiyle birleştiren eşsiz bir disiplin. 1742’de Edinburgh’daki ilk kulüpten Milano 2026’daki şaşırtıcı sonuçlara kadar sürekli evrim geçiren bu spor, her Kış Olimpiyatı’nda milyonlarca seyirciyi ekran başına çekmeye devam ediyor.
Milano Cortina 2026, artistik buz pateninin ne kadar öngörülemez olabileceğini bir kez daha kanıtladı. Shaidorov’un Kazakistan için tarihi altını, Malinin’in olimpiyat baskısı altında yaşadığı hayal kırıklığı, buz dansındaki hakem tartışması ve backflip yasağının kaldırılmasının ardından olimpik buzda yaşanan tarihi anlar, bu sporun geleceğinin her zamankinden daha heyecan verici olacağının sinyallerini veriyor.
Bu içerik 15 Şubat 2026 tarihinde güncellenmiştir. Milano Cortina 2026 çiftler (15-16 Şubat) ve kadın tekler (17-19 Şubat) yarışmaları devam etmektedir.
